Giáo sư, Phó giáo sư họ là ai?
Lần theo tên tác giả của khá nhiều bài viết, thấy ký dưới bài kêu ca, thường là các GS,PGS,TS… tóm lại là những người công việc ít nhiều liên quan đến khoa học. Còn những bài nói cho sướng miệng, thậm chí chửi bới, mạt sát các chức danh khoa học này, phần nhiều (có thể đến gần 100%) là những người không phải là GS,PGS hoặc một chức danh nào đó tương tự.
Đa phần các tác giả bài viết đều có trình độ cử nhân, nghĩa là trong đời họ, chưa một lần biết thế nào là nỗi cực nhọc để trở thành thạc sĩ, tiến sĩ và phấn đấu trong cái trận đồ bát quái nhọc nhằn gồm cả đường quang lối phẳng lẫn ma dẫn lối quỉ đưa đường để trở thành GS, PGS ở Việt Nam.
Vậy GS,PGS Việt Nam, họ là ai? Có điều gì cần nói ở họ? Có lẽ cũng nên một đôi lời…
Họ là ai? Trước hết phải khẳng định họ là những người có vai trò nòng cốt và công lao to lớn xây dựng nên nền giáo dục và khoa học của nước ta. Không chỉ họ mà những người như họ trước năm 1945, trước năm 1976 và nhiều người ngay bây giờ nữa, tuy không được gọi là GS,PGS hiểu theo nghĩa hiện nay cũng là những người nòng cốt đã làm nên trí tuệ, trí thức Việt Nam. Tác giả Lê Dương Hà, trong một bài báo đã nói đúng :” Tuyệt đại các GS,PGS được Nhà nước phong tặng đều xứng đáng với kỳ vọng của nhân dân. Mỗi ngành, mỗi lĩnh vực đều có những GS,PGS xuất chúng. Họ thực sự là con chim đầu đàn dẫn dắt và đào tạo đội ngũ cán bộ khoa học trình độ cao, phục vụ có hiệu quả cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ quốc mấy chục năm qua”.
Để lập nghiệp, lập thân trong cuộc đời, họ đã chọn con đường dạy học, nghiên cứu khoa học, một con đường vô cùng nhọc nhằn, lắm chông gai và rất nhiều rủi ro, một con đường hiếm khi những kẻ bất tài, muốn ăn sung mặc sướng nhưng không chịu làm việc lựa chọn. Tuy bây giờ đã khá hơn trước nhiều, nhưng nhìn chung, mặt bằng đời sống của những người có chức danh GS,PGS chỉ ở mức trung bình và dưới trung bình của xã hội, nếu những người này có giàu có thì cũng giàu có vì một lý do khác chứ khó từ chức danh GS,PGS. Cần nói thẳng như thế vì nếu cứ im lặng, để mặc cho ai đó, dữ dội và dai dẳng chĩa mũi nhọn vào các GS,PGS thì lương tâm sẽ cắn rứt. Một xã hội mà các thức giả bị làm nhục, không được bảo vệ là một xã hội suy vi.
Nhưng nói như thế không có nghĩa là trong số các GS,PGS toàn là người tài, người tốt; qui trình phát hiện, xem xét, đối xử với các GS,PGS không còn gì phải bàn. Giới giáo học, giới khoa học nói chung cũng là một bộ phận cấu thành của xã hội, mang đầy đủ những mặt tích cực cũng như tiêu cực của xã hội. Tình trạng quá câu nệ vào bằng cấp một cách giả tạo, tạo nên tâm lý sính bằng cấp, lấy bằng cấp làm trọng mà bỏ qua con người là có thật. Tình trạng lúng túng, thiếu rõ ràng trong quan niệm về chức danh, phong chức danh là có thật. Tình trạng tiêu cực ( vì tiền, vì quyền, vì tình…) trong việc công nhận các chức danh, kể cả công nhận các học vị thạc sĩ, tiến sĩ, đánh giá công trình… là có thật.
Chính vì những tiêu cực đó đã sản sinh ra một lớp người, có thể là nhiều lớp người bất tài, thất đức nhưng vẫn có những chức danh đáng trọng kia. Đó là những vấn đề cần phê phán nhưng đừng để che lấp những mặt cần khẳng định trong đào tạo, phát hiện, công nhận các học vị, các chức danh ở nước ta hiện nay.
Người ta cũng nêu lên một số vấn đề khác nhưng theo tôi không thật quan trọng. Chẳng hạn, chỉ có nước ta có chức danh GS, PGS còn nước ngoài không có (tại sao lại cứ phải rập khuôn theo nước ngoài?). Nhà nước nên phong tặng hay chỉ công nhận đủ điều kiện, việc phong GS,PGS là tuỳ các trường đại học (để các trường phong cũng lại nảy sinh những phức tạp. Đã chống tiêu cực thì ở đâu chẳng phải chống tiêu cực. Chẳng lẽ ở cấp trường thì ít tiêu cực hơn cấp Nhà nước?). Cần có kiểm tra, đánh giá để loại bỏ những GS,PGS không còn cần thiết, không có đóng góp gì thêm cho khoa học (Tuy thế lại nảy sinh thêm nhiều vấn đề phức tạp ở khâu này).
Trên thế giới có hàng triệu người làm khoa học, họ có đủ học vị, chức danh, địa chỉ làm việc nhưng những nhà khoa học được mọi người thừa nhận thì ít hơn nhiều.Vấn đề cuối cùng là thực chất. Ở Nga, có rất nhiều Viện khoa họcrởm cấp bằng khoa học rởm ngang nhiên hoạt động nhưng không vì thế mà nền khoa học Nga, trí tuệ Nga bị thế giới coi thường. Ở Mỹ, một nền khoa học danh tiếng, nơi chiếm đến 40% giải nô ben khoa học của thế giới nhưng vẫn có những tổ chức, những viện buôn bán bằng giả trên internet. Ở Việt Nam hiện nay, hàng vạn người tự nhận mình là nhà thơ, nhưng hội viên Hội Nhà Văn chỉ có dưới một nghìn và cái hội này cũng không cần “đưa ra khỏi hội” những người không còn làm thơ, viết văn mà nhân dân vẫn biết ai là nhà thơ, ai chỉ thích làm thơ vv… và vv…
Một vấn đề nữa là họ đang sống như thế nào ? Va qua, một tin nức lòng người, được báo chí đưa rất nhanh, rất trang trọng là Nhà nước đã trích ngân sách để mua cho giáo sư Ngô Bảo Châu và gia đình một căn hộ giá hàng trăm nghìn đô la ngay giữa trung tâm Hà Nội. Nhưng ngoài Ngô Bảo Châu, còn ai nữa?
Theo thông tin từ một cuộc hội thảo tại TPHCM, GS,TSKH Nguyễn Ngọc Thêm cho biết, lương bình quân của các GS,PGS ở Việt Nam hiện nay là 200 USD/tháng còn ở, đi lại và làm việc thì không khác gì người khác, trong khi ở nước ngoài, lương của một người có năng lực tương tự, có cống hiến tương tự thường gấp 3 đến gấp 8 mức thu nhập bình quân của người dân nước đó, tức là vào khoảng từ 2.000 USD trở lên.
Theo giáo sư Hoàng Tuỵ, thu nhập bình quân của một GS,PGS ở Việt Nam chỉ đáp ứng được khoảng 1/5 nhu cầu thiết yếu của họ và gia đình họ. Lương, bổng, điều kiện ăn ở, làm việc như thế, khó mà đòi hỏi các GS,PGS yên tâm, cống hiến hết tài năng, sức lực, thời gian cho khoa học và sự nghiệp đào tạo của mình. Cũng khó mà đòi hỏi các nhà khoa học Việt Nam đang ở nước ngoài về nước làm việc dù họ rất mong muốn ./.
Thành Tâm
http://tamnhin.net/tiengnoitrithuc/25625/giao-su-pho-giao-su--ho-la-ai.html
Giáo sư/Phó giáo sư Việt Nam
Họ là ai ?
Lê Dương Hà
Giáo sư, phó giáo sư (GS/PGS) là chức danh khoa học cao nhất của nhà giáo. Tuyệt đại đa số các GS/PGS được nhà nước phong tặng trước đây đều xứng đáng với kỳ vọng của nhân dân. Mỗi ngành, mỗi lĩnh vực đều có những GS/PGS xuất chúng, họ thực sự là con chim đầu đàn dẫn dắt và đào tạo đội ngũ cán bộ khoa học trình độ cao phục vụ có hiệu quả cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ quốc trong mấy chục năm qua.
Trong thời kỳ hội nhập, chính phủ đã ban hành nhiều văn bản, nghị định, hướng dẫn . . như nghị định 20, quyết đinh 174/2008/QĐ-TTg… nhằm nâng cao chất lượng các đợt xét công nhận GS/PGS tiến đến phù hợp với thông lệ quốc tế. Theo các văn bản này, ngoài các tiêu chuẩn chung như thâm niên giảng dạy, hướng dẫn luận văn sau đại học… vấn đề then chốt và quan trọng nhất để trở thành GS/PGS là các ứng viên phải đạt các tiêu chuẩn về số điểm công trình tính từ các bài báo khoa học đăng trên các tạp chí có uy tín.
Để đủ điểm công trình xét chức danh GS/PGS theo qui định, người làm khoa học phải có năng lực thực sự với một tinh thần làm việc nghiêm túc. Đây là lĩnh vực không có chỗ cho những người bất tài hoặc lười nhác. Vậy tại sao vẫn có người không làm khoa học, hoặc năng lực chuyên môn kém nhưng vẫn có tên trong danh sách những GS/PGS được tôn vinh ở Văn Miếu ngày 20/11/2009 vừa qua? Họ là ai và vì sao họ có đủ tiêu chuẩn xét chức danh cao quí này? Trong bài viết này xin kể ra đây một số “công nghệ GS/PGS” và “chân dung” một số GS/PGS đang tồn tại ở Việt Nam trong 5 năm trở lại đây.
1. Công nghệ “góp gạo thổi cơm chung” cùng lên GS/PGS
Tôi có học trò cũ hiện làm trưởng phòng của một viện nghiên cứu. Anh là nhà khoa học thực sự, đứng tên rất nhiều bài báo được đăng trên các tạp chí Quốc tế. Nhưng khi đạt được PGS rồi thì mấy năm liền không thấy tên anh trên các tạp chí nữa. Anh hồn nhiên chia sẻ :”Trước khi được phong PGS, em và các nghiên cứu viên cùng tham gia đề tài trọng điểm cấp nhà nước, cùng viết bài báo khoa học, nhưng chỉ em đứng tên bài báo đó. Bây giờ em được PGS rồi, tiếp theo là anh phó phòng, sau đó là các anh em trẻ khác đứng tên các bài báo khoa học. Ai năng lực kém không có khả năng nghiên cứu, nhưng muốn giữ biên chế ở viện và lên PGS thì Viện tạo điều kiện cho làm kinh tế, làm công việc kinh doanh bên ngoài kiếm tiền nộp cho những người làm nghiên cứu khoa học thực sự. Vấn đề quan trọng nhất là anh em trong cơ quan phải đoàn kết, thì ai cũng đến lượt lên PGS thôi.!
2. Công nghệ “tìm điểm tựa của Acsimet” để lên PGS
“Hãy cho tôi một điểm tựa, tôi sẽ nâng Trái Đất lên !", đó là câu nói của Acsimet, nhà cơ học thiên tài của thời cổ đại đã khám phá ra các định luật về đòn bẩy. Ông còn nói thêm rằng “giá mà có một Trái Đât khác nữa, tôi sẽ sang Trái Đất đó và đẩy bật Trái Đất của chúng ta đi chỗ khác”. Trong công nghệ GS/PGS, điểm tựa đó chính là một chức vụ cao, quan trọng liên quan đến các vấn đề quản lý khoa học. Một ứng viên đang phấn đấu PGS đã thốt lên rằng “hãy cho tôi làm hiệu trưởng trường đại học này, tôi sẽ trở thành giáo sư”. Trong thực tế chỉ cần một chức vụ như trưởng khoa, trưởng phòngkhoa học… cũng là điểm tựa làm PGS một cách dễ dàng. Khi duyệt cấp kinh phí (tiền) cho các đề tài, một số quan chức “đam mê khoa học” sẵn sàng từ chối nhận tiền “lại quả“ từ đề tài, thay vào đó lại muốn cấp dưới để tên mình khi công bố các bài báo khoa học. Càng duyệt nhiều đề tài, thì quan chức đó càng có nhiều điểm bài báo khoa học. Có vị đứng đầu một trường đại học công nghệ, duyệt cho mỗi đề tài mũi nhọn rất nhiều tiền chỉ để cuối năm sản phẩm là các bài báo đăng trên tạp chí khoa học Quốc tế có tên mình. Điều này giải thích vì sao một số giảng viên khi giảng dạy ở trường đại học, hoặc nghiên cứu viên ở viện không có nổi bài báo khoa học, nhưng khi có chức quyền, mặc dù bận tối ngày với các công việc sự vụ của trường, nhưng chỉ vài năm đã thừa điểm công trình, vượt xa tiêu chuẩn giáo sư.
3. Công nghệ dùng tiền làm khoa học đạt GS/PGS
Tên tội phạm Năm Cam đưa ra một lẽ sống:”cái gì không mua được bằng tiền thì có thể mua được bằng rất nhiều tiền”. Câu này không phải chân lý nhưng nó đúng trong công nghệ làm GS/PGS hiện nay. Hãy nghe 2 câu chuyện sau đây
Câu chuyện thứ nhất : Hãy ở lại làm luận án Tiến sĩ với tôi
Một người bạn tôi kể : “Tôi làm nghiên cứu sinh thời kỳ Liên Xô sụp đổ, đời sống của các giáo sư Nga rất khó khăn. Tôi không có học bổng, nên vừa nghiên cứu khoa học, vừa chạy chợ để có tiền nuôi sống bản thân và gửi biếu giúp giáo sư hướng dẫn. Sau một thời gian, mối quan hệ thầy trò đã trở nên thân thiết, tôi toàn tâm làm kinh tế kiếm tiền, thầy chuyên tâm làm khoa học, viết bài báo đứng tên tôi. Ngày tôi bảo vệ luận án Tiến sĩ chuẩn bị về nước, vị giáo sư Nga buồn bã nói với tôi :”Em đừng về Việt Nam nữa, em về bây giờ thì gia đình tôi đói. Hãy ở lại nghiên cứu tiếp Tiến sĩ khoa học và đi làm thêm để có tiền giúp tôi vượt qua khó khăn trong thời kỳ hậu Xô Viết này… Danh sách các bài báo khoa học trong hồ sơ xét PGS của tôi đa số do giáo sư Nga viết hộ trước đây. Để hoàn tất hồ sơ, đầu năm vừa rồi (2009) tôi viết thư sang nhờ Thầy viết hộ thêm mấy bài để đủ điểm bài báo ở 3 năm cuối”.
Câu chuyện thứ hai : “Đi ô tô trồng sắn “
Thời kỳ bao cấp, cán bộ khoa học cũng phải lao động tự túc lương thực. Một số viện nghiên cứu có thế lực, liên hệ mượn được ô tô cơ quan chở cán bộ đi lên đồi trồng sắn. Đồng chí Tố Hữu khi đó là Phó thủ tưởng, trong một lần đi cơ sở, cầm củ sắn lên và nói:”sắn hôi mùi xăng quá”. Mọi người quá đỗi ngạc nhiên, đến lúc này Đồng chí Tố Hữu mới giải thích :”Tiền bán sắn trồng được không bằng tiền xăng đưa cán bộ đi trồng sắn”. Đến lúc này mọi người mới hiểu cách chơi chữ rất thâm thúy của Đồng chí Tố Hữu.
Trong một số lĩnh vực khoa học công nghệ, để có các bài báo khoa học đăng trên các tạp chí Quốc tế, ngoài năng lực nghiên cứu cùng tinh thần làm việc quên mình trong khoa học của các nghiên cứu viên, phải có các phòng thí nghiệm trọng điểm, các phương tiện nghiên cứu hiện đại và đồng bộ. Phòng thí nghiệm trọng điểm tương đương triệu USD, nhưng không phải viện nghiên cứu nào, trường đại học nào cũng được đầu tư phòng thí nghiệp trọng điểm. Khi có phòng thí nghiệm trọng điểm, muốn có bài báo Quốc tế phải đầu tư thêm hàng nghìn USD. Tổng kết cuối năm, các bài báo khoa học đăng trên tạp chí quốc tế được mang ra trưng bày, một nhà khoa học lão thành (trước đây đã từng đi ô tô trồng sắn) cầm quyển tạp chí lên và nói :”Bài báo khoa học này hôi mùi USD quá”.
4. Tâm tình của các GS/PGS theo công nghệ mới.
Theo qui trình xét GS/PGS trước đây, chỉ có những người giỏi thực sự mới được tôn vinh GS/PGS. Rất ít người nghĩ ra những “chiêu công nghệ GS/PGS” kể trên. Còn bây giờ theo công nghệ GS/PGS ở trên, các đối tượng trở thành GS/PGS hết sức đa dạng và phong phú. Ngoài những người giỏi thực sự như Bùi Thế Duy, Võ Văn Hoàng… còn có cả các quan chức, người nắm giữ tiền quản lý khoa học, người có quan hệ tốt, người có may mắn làm ở các phòng thí nghiệm trọng điểm… Sau ngày tôn vinh các GS/PGS ở Văn Miếu – Quốc tử giám 20/11/2009 vừa qua, tôi có dịp được các GS/PGS mời đi ăn mừng ở nhà hàng sang trọng của Hà Nội. “Rượu vào lời ra”, một tân PGS trong trạng thái “phê phê” hát vang “Anh GS, tôi GS, tất cả chúng ta là GS… là lá la, là lá la…” làm náo loạn cả góc phố. Một PGS khác tâm sự: ”Tôi sinh ra trong một gia đình mà ba đời là giảng viên đại học, Ông nội và bố tôi đều là Tiến sĩ được đào tạo ở nước ngoài về, nhưng chỉ đến đời tôi mới được phong PGS nhờ “công nghệ GS/PGS”. Ông tôi mừng quá, vuốt râu bảo tôi :”Con hơn cha là nhà có phúc”!
5. Thân phận của các giảng viên thường trong cuộc sống mưu sinh.
Tình trạng bùng nổ các trường đại học, số sinh viên tăng vọt, các giảng viên không có chức vụ, muốn có tiền mưu sinh trong thời buổi giá cả tăng vọt, phải dạy tối ngày, về đến nhà là kiệt sức lấy đâu sức khỏe và thời gian để nghiên cứu khoa học. Cũng chẳng ai giúp viết hộ bài báo, mặc dù có rất nhiều ý tưởng khoa học hay. Đối với đối tượng này, các bài báo khoa học là xa xỉ, và chức danh GS/PGS đối với họ hết sức xa vời. Và cuộc đời của họ không bao giờ được cái may mắn “con hơn cha là nhà có phúc”.
6. Công nghệ GS/PGS có tồn tại vĩnh cửu !
Theo văn bản pháp quy về việc xét công nhận đạt tiêu chuẩn chức danh GS/PGS xuất bản tháng 7/2009 của Hội đồng chức danh GSNN, Việt Nam đang tồn tại 02 loại: GS/PGS suốt đời và GS/PGS có thời hạn.
- Tại khỏan 3 điều 1 chương 1 trang 9, quyết đinh 174/2008/QĐ-TTg ghi “Các GS/PGS đã được Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam phong, công nhận hoăc bổ nhiệm trước ngày Quyết định này có hiệu lực thi hành được tiếp tục giữ chức danh GS/PGS”. Nghĩa là GS/PGS xét trước 2007 không phải xin bổ nhiệm, cũng chẳng ai giao nhiệm vụ, nên dù họ không còn nghiên cứu khoa học nữa thì chức danh GS/PGS vẫn theo họ suốt đời.
- Tại điều 16 mục 2 chương 3 trang 19, quyết đinh 174/2008/QĐ-TTg ghi “đối tượng được bổ nhiệm chức danh GS/PGS: nhà giáo đã được được công nhận đạt tiêu chuẩn chức danh GS/PGS không quá 2 năm”. Tại điều 17 trang 20 ghi “định kỳ 3 năm 1 lần, Thủ trưởng cơ sở giáo dục đại học tiến hành rà soát, đánh giá việc hoàn thành nhiệm vụ được giao của các GS/PGS để xem xét việc giao nhiệm vụ tiếp theo.” Như vậy GS/PGS sau 2009 cũng giống như văn bằng tốt nghiệp. Người có văn bằng này vẫn phải đi xin việc (xin bổ nhiệm). Nếu sau 2 năm không có nơi bổ nhiệm thì văn bằng sẽ không có hiệu lực. Đây là một nét hết sức “độc đáo” của Việt Nam, không giống với bất cứ nước nào trên hành tinh này.
Do đó muốn chức danh GS/PGS có giá trị lâu dài, các GS/PGS sau năm 2009 phải “chạy bổ nhiệm” và tiếp tục “chạy” công trình bài báo. “Cuộc chiến” này sẽ không có hồi kết thúc và công nghệ GS/PGS vì thế vẫn còn đất sống cho cả những tân GS/PGS và các ứng viên muốn đạt PGS những năm tiếp sau.
Khi thi đại học, thí sinh phải có giấy báo thi dán ảnh mới được vào phòng thi, do đó rất khó đưa người thi hộ. Còn khi nộp bài báo khoa học, ban biên tập không bao giờ kiểm tra chính xác được tác giả bài viết là ai. Đây là cơ hội để người làm khoa học thực sự, trực tiếp viết bài báo nhưng người khác lại đứng tên mà không ai có thể phát hiện được. Do đó rất khó để ngăn chặn các công nghệ GS/PGS trên.
7. Bát nháo việc bổ nhiệm GS/PGS
Nếu Bộ giáo dục, Hội đồng chính sách khoa học công nghệ Quốc gia làm một cuộc thanh tra toàn diện, chắc chắn sẽ phát hiện thêm nhiều loại "công nghệ GS/PGS" độc chiêu hơn những "công nghệ" mà bài viết đã nêu. Nếu không có biện pháp ngăn chặn tận gốc, tỷ lệ GS/PGS theo “công nghệ” trên tổng số GS/PGS thực chất sẽ tăng lên hàng năm, năm sau cao hơn năm trước. Việc xét công nhận chức danh GS/PGS đã nhiều chuyện, nay việc bổ nhiệm còn phức tạp hơn.Bắt đầu từ năm 2009, tất cả những ai được công nhận đạt chuẩn GS/PGS nhưng vẫn phải chờ sự bổ nhiệm của một trường đại học nào đó có nhu cầu thì khi đó mới chính thức trở thành GS/PGS. Đây là lần đầu tiên xét bổ nhiệm GS/PGS nên chưa hình thành “công nghệ bổ nhiệm” nhưng nhiều rắc rối đã xảy ra.
- Cùng một đất nước Việt Nam đang tồn tại hai loại GS/PGS. Loại GS/PGS theo nghị định 20 không có nhiệm vụ mới là loại GS/PGS suốt đời. Còn GS/PGS theo quyết định 174 thì sau khi được bổ nhiệm, hiệu trưởng giao nhiệm vụ mới và “bị” kiểm tra đánh giá sau 3 năm một lần.
- Có quan chức cùng một lúc xin bổ nhiệm ở 3 trường đại học. Có quan chức nộp hồ sơ xét GS/PGS ở một cơ sở đại học này nhưng khi xin bổ nhiệm lại ở một trường đại học khác.
- Một số dự định sau khi được bổ nhiệm GS/PGS sẽ xin chuyển về các thành phố lớn. Từ đó hình thành một loại GS/PGS được bổ nhiệm một nơi nhưng lại giảng dạy một nơi. Để hợp thức hóa, các GS/PGS mỗi khi chuyển công tác lại xin bổ nhiệm lại. Nó giống như hình thức chuyển nhượng cầu thủ của các câu lạc bộ bóng đá hay các đảng viên chuyển công tác phải chuyển sinh hoạt đảng.
- Người trực tiếp giảng dạy lại không được đề nghị bổ nhiệm, những quan chức không tham gia giảng dạy lại được đề nghị bổ nhiệm! GS/PGS là chức danh khoa học cao quí dành cho những người trực tiếp giảng dạy đại học. Như vậy có nhất thiết phải bổ nhiệm GS/PGS cho các đối tượng là thứ trưởng, hiệu trưởng, chủ nhiệm khoa không? Nếu bổ nhiệm thì ai giao nhiệm vụ cho họ, nếu chính họ tự giao nhiệm vụ sẽ hình thành loại GS/PGS “vừa đá bóng vừa thổi còi”.
Vv . . .vv
Để nâng tầm GS/PGS Việt Nam phù hợp với thông lệ Quốc tế và vô hiệu hóa các “công nghệ GS/PGS”, rất cần có sự vào cuộc của chính phủ, các cơ quan chức năng và giới khoa học nước nhà.
Hà Nội, ngày 08/04/2010
Lê Dương Hà
Xung quanh những bài viết về việc công nhận và bổ nhiệm giáo sư/phó giáo sư ở VN
Sau khi Vietnamnet đăng tải liên tiếp 2 bài “hành trình lận đận xin việc của một phó giáo sư”, “những công nghệ tạo giáo sư độc đáo” (lấy từ bài 'GS/PGS-họ là ai' đăng trên ykhoanet), tòa soạn Vietnamnet đã nhận được khá nhiều ý kiến phản hồi. Trong bài viết này sẽ phân tích những vẫn đề mà dư luận đang quan tâm và kỳ vọng vào đội ngũ tinh túy nhất :giáo sư, phó giáo sư,1. Công nghệ tạo giáo sư còn là hiện tượng nhỏ hay đã trở nên phổ biến
Đoạn cuối của bài “Những công nghệ tạo giáo sư độc đáo” viết: ”Số giáo sư/phó giáo sư theo công nghệ chỉ là ‘con sâu làm rầu nồi canh”. Tuy nhiên trong phần ý kiến bạn đọc, tất cả đều “đồng thanh” cho rằng công nghệ này đang là “chuyện thường ngày ở huyện”.
Bạn Lương Duy Cường, 14 CMT8, Q1-TP.HCM : “Thực ra không chỉ có chuyện GS/PGS là có "công nghệ" hiện đại này mà làm thạc sĩ, tiến sĩ cũng đều thế cả. Tất nhiên không phải là tất cả nhưng khổ nỗi lại là số đông. “. Bạn Vũ Thị Bản, Long Biên Hà Nội: ”Thật là hay khi đọc được bài viết về những "công nghệ" tạo GS độc đáo! Chuyện này có từ cả chục năm nay... ở mọi nơi đều xẩy ra cái "công nghệ" đào tạo như bài báo đã nêu.” v.v....
Trước một vấn đề quá nóng, đúng vào thời điểm bổ nhiệm GS/PGS năm 2009 và chuẩn bị xét công nhận chức danh GS/PGS năm 2010, nên bài viết được nhiều người quan tâm tìm đọc. Trong khi dư luận đang râm ran và vẫn còn nửa tin nửa ngờ bài viết thì rất cần người có trách nhiệm đứng ra định hướng dư luận. Tiếc thay lãnh đạo Bộ giáo dục không một ai lên tiếng phản bác nội dung bài viết nên dư luận xấu về hình ảnh các giáo sư càng bị đẩy lên quá đà. Trong các trường đại học, tại các phòng nghỉ giáo viên, mọi người bình luận về bài viết với một thái độ mỉa mai những người mang danh giáo sư, họ vô tình đánh đồng “cá mè một lứa” giữa các giáo sư thật với giáo sư theo công nghệ.
Mọi nhận định bây giờ chỉ là võ đoán thiếu căn cứ. Trước khi có kết luận ‘công nghệ’ tạo giáo sư là hiện tượng nhỏ hay đã trở nên phổ biến, Bộ giáo dục cần có cuộc khảo sát toàn diện, khoa học và khách quan.
2. Hình ảnh các giáo sư/phó giáo sư qua ý kiến bạn đọc
Năm 2009, để được công nhận PGS, các ứng viên phải trải qua thẩm định ở 3 cấp (cơ sở, ngành, nhà nước), thời gian xét duyệt hơn nửa năm và trên 1000 hồ sơ chỉ xét được 641 hồ sơ PGS. Khi đã được nhà nước công nhận, muốn được bổ nhiệm, những ứng viên phải viết đơn xin cơ sở giáo dục đào tạo đại học, từ đó hình thành một cơ chế “xin – cho”. Việc làm này giống như các các tân cử nhân, tân kỹ sư đi xin việc, và chính cái cơ chế “xin – cho” đó tất yếu dẫn đến việc “chạy” bổ nhiệm GS/PGS.
Câu chuyện một phó giáo sư chạy xin bổ nhiệm trong bài “hành trình lận chạy... “ tạo nên hình ảnh hết sức phản cảm trong xã hội, một hình ảnh không đẹp của trí thức Việt Nam trong thời kỳ hội nhập. Đó là những cảnh đối ngược nhau trong cùng một thời gian, Ông PGS vinh dự được Phó Thủ tướng trao giấy chứng nhận ngày 20/11 nhưng đến ngày 21/11 đã phải chạy xin bổ nhiệm và tiếc thay chính cái trường chủ quản của tân PGS này lại từ chối, vậy là ‘phép vua thua lệ làng’. Chưa hết, trong phần ý kiến bạn đọc, Lê Trần viết: ”Ông PGS này "chạy" chức danh PGS trước rồi đi tìm đơn vị có nhu cầu sau là làm ngược rồi. Kêu ca cái gì nữa. Ông là nạn nhân của sự hám danh của chính ông, không phải là nạn nhân của quy định “. Như vậy theo quyết định 174, việc tách bạch 2 quy trình: công nhận và bổ nhiệm nhằm tăng quyền tự chủ cho cơ sở giáo dục đào tạo đại học vô tình làm cho xã hội hiểu sai về quy trình bổ nhiệm, hình ảnh cao đẹp của GS/PGS trước đây, dưới con mắt của một số bạn đọc giờ chỉ là kẻ hám danh !.
Những ai đang phấn đấu một cách chân chính để đạt PGS sẽ cảm thấy chạnh lòng khi đọc những ý kiến này.
Lê Dương Hà
Trần Minh Hạu
Đọc bài "Công nghệ GS/PGS" của Lê Dương Hà, tôi thấy rất tâm đắc và càng ngẫm càng thấy đúng. Hiện nay các quan chức lãnh đạo (Thứ trưởng, Hiệu trưởng các trường Đại học) chẳng phải nghiên cứu gì nhưng chủ nhiệm các đề tài, công trình khoa học công nghệ các cấp thì chủ yếu là tên họ, còn người thực hiện (cấp dưới) thì chẳng bo giờ đến lượt.
Hiện nay xét phong GS/PGS có sử dụng cả những đề tài cấp cơ sở, mà đề tài KH cấp cơ sở thì cơ sở đào tạo nào muốn dựng ai lên thì mỗi năn (thường là năm chuẩn bị xét chức danh) là lại đạo diễn và nghiệm thu cho họ 3-4 đề tài và chấm đều cho đạt Xuất sắc cả, chỉ cấn 2 năm cuối là thừa điểm GS/PGS.
Chức danh GS/PGS là dành cho những cán bộ trực tiếp giảng dạy nhưng thường những cán bộ giảng bình thường, không có chức vụ gì thì khó có cơ hội và điều kiện để tích luỹ đủ các tiêu chuẩn để ứng cử (Giờ giảng nhiều, Chủ nhiệm đề tài các cấp không đến lượt, Chủ biện sách và tài liệu giảng thường là Lãnh đạo hoặc chi ít là trưởng phòng đào tạo, khoa học...) trong khi đó thực chất thì các lãnh đạo đâu có phỉ là người nghiên cứu, viết bài, viết sách. Vấn đề này, tôi cũng đồng ý với ý kiến của Lê Dương Hà là cần có các cơ quan chức năng (Chính phủ, Cơ quan cao cấp của Nhà nước) vào cuộc.
Có nên phong chức danh GS/PGS cho các lãnh đạo nữa không? phong xong nhưng họ có bao giờ giảng dạy truyền đạt kiến thức cho thế hệ trẻ nữa đâu? Những cán bộ giảng được phong GS/PGS sau khi có chức danh thì lại chạy để sang làm quản lý, lãnh đạo thì liệu có được bổ nhiệm nữa không? Nếu Hiệu trưởng bổ nhiệm thì thật là "đánh bùn sang ao".
Vậy Nhà nước có nên quy định chỉ phong chức danh GS/PGS cho giảng viên hay phong cho lãnh đạo hoặc phong để có cơ hội làm lãnh đạo?
Lê Dương Hà
Cám ơn bạn đã có suy nghĩ đồng cảm với người viết. Tôi đã in và gửi bài viết này đến các Ông Nguyễn Thiện Nhân, Đào Trọng Thi và nhiều quan chức ở Ban Tuyên giáo Trung ương.
Sau đó Vietnamnet đăng lại bài viết này dưới tên khác "Những công nghệ tạo giáo sư độc đáo", nhiều ý kiến bạn đọc đồng tình với bài viết. Trước dư luận như vậy nhưng tất cả những người có trách nhiệm đều "án binh bất động", không dám công khai đứng ra đối chấp với người viết. Bởi vì thực ra còn nhiều "công nghệ" khác nữa, nhưng đây là vấn đề nhạy cảm nên tôi không tiện nêu ra .
Lê Dương Hà
http://www.ykhoa.net/binhluan/leduongha/100419_leduongha_giaosuvietnamlaai.htm
Viet-Studies điểm và bình:
Chuyện giáo sư / phó giáo sư
Trong bài này (đường link phía dưới), tác giả cố gắng trả lời câu hỏi “giáo sư, phó giáo sư họ là ai?” nhưng tôi nghĩ hình như câu hỏi vẫn chưa được trả lời. Tác giả trích dẫn ý kiến của một người khác viết rằng: “Tuyệt đại các GS, PGS được Nhà nước phong tặng đều xứng đáng với kỳ vọng của nhân dân. Mỗi ngành, mỗi lĩnh vực đều có những GS,PGS xuất chúng. Họ thực sự là con chim đầu đàn dẫn dắt và đào tạo đội ngũ cán bộ khoa học trình độ cao, phục vụ có hiệu quả cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ quốc mấy chục năm qua”.
http://tamnhin.net/
Câu này quan trọng, vì theo tác giả, những người được phong tặng GS/PGS xứng đáng với “kì vọng của nhân dân”. Vấn đề đặt ra là người dân kì vọng cái gì từ GS/PGS? Chúng ta không biết, và tác giả cũng không nói ra.
Nhưng có người trong cuộc cho rằng GS/PGS được Nhà nước phong tặng hay công nhận chưa xứng đáng nếu đánh giá theo tiêu chuẩn quốc tế. Trả lời phỏng vấn, ông Đỗ Trần Cát nói:
“GS Hoàng Tuỵ đã từng phát biểu, 30% GS VN không xứng đáng với chức danh của mình. Tôi cũng đã trao đổi với anh Hoàng Tuỵ về quan điểm này. Phát biểu của anh Tuỵ là dựa trên tiêu chí nào để so sánh? Nếu so với chất lượng GS ở các nước phát triển, đúng là phần lớn GS VN không xứng đáng là GS thật, tôi phải nói con số đó không phải là 30% mà là 80%. Nhưng so với tiêu chí trong nước, hầu hết các GS đều đạt tiêu chuẩn. Để đánh giá, ta vừa phải so sánh với quốc tế, vừa phải so sánh với thực tế trong nước.”
http://www.vcn.vnn.vn/
Có lẽ câu trả lời “họ là ai” có thể đơn giản: họ là GS/PGS Việt Nam.From FB
NLG: nên đi hỏi GS/TS Nguyễn Thiện Nhân vì ông Nhân là"Chủ tịch Hội đồng Chức danh Giáo sư Nhà nước nhiệm kỳ 2007" thì hẳn là thông thạo hơn ai hết thảy !!! GS/TS không phải là "Gà Sống Thiến Sót" như bà con ở Văn Miếu đồn đãi đâu nhé!
Viet-Studies điểm và bình:Chuyện giáo sư / phó giáo sư
Trong bài này (đường link phía dưới), tác giả cố gắng trả lời câu hỏi “giáo sư, phó giáo sư họ là ai?” nhưng tôi nghĩ hình như câu hỏi vẫn chưa được trả lời. Tác giả trích dẫn ý kiến của một người khác viết rằng: “Tuyệt đại các GS, PGS được Nhà nước phong tặng đều xứng đáng với kỳ vọng của nhân dân. Mỗi ngành, mỗi lĩnh vực đều có những GS,PGS xuất chúng. Họ thực sự là con chim đầu đàn dẫn dắt và đào tạo đội ngũ cán bộ khoa học trình độ cao, phục vụ có hiệu quả cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ quốc mấy chục năm qua”.
http://tamnhin.net/
Câu này quan trọng, vì theo tác giả, những người được phong tặng GS/PGS xứng đáng với “kì vọng của nhân dân”. Vấn đề đặt ra là người dân kì vọng cái gì từ GS/PGS? Chúng ta không biết, và tác giả cũng không nói ra.
Nhưng có người trong cuộc cho rằng GS/PGS được Nhà nước phong tặng hay công nhận chưa xứng đáng nếu đánh giá theo tiêu chuẩn quốc tế. Trả lời phỏng vấn, ông Đỗ Trần Cát nói:
“GS Hoàng Tuỵ đã từng phát biểu, 30% GS VN không xứng đáng với chức danh của mình. Tôi cũng đã trao đổi với anh Hoàng Tuỵ về quan điểm này. Phát biểu của anh Tuỵ là dựa trên tiêu chí nào để so sánh? Nếu so với chất lượng GS ở các nước phát triển, đúng là phần lớn GS VN không xứng đáng là GS thật, tôi phải nói con số đó không phải là 30% mà là 80%. Nhưng so với tiêu chí trong nước, hầu hết các GS đều đạt tiêu chuẩn. Để đánh giá, ta vừa phải so sánh với quốc tế, vừa phải so sánh với thực tế trong nước.”
http://www.vcn.vnn.vn/
Có lẽ câu trả lời “họ là ai” có thể đơn giản: họ là GS/PGS Việt Nam.
From FB
NLG: nên đi hỏi GS/TS Nguyễn Thiện Nhân vì ông Nhân là"Chủ tịch Hội đồng Chức danh Giáo sư Nhà nước nhiệm kỳ 2007" thì hẳn là thông thạo hơn ai hết thảy !!! GS/TS không phải là "Gà Sống Thiến Sót" như bà con ở Văn Miếu đồn đãi đâu nhé!
- Ông Nguyễn Thiện Nhân làm chủ tịch Mặt trận Tổ quốc (DT 5-9-13) -- Thành thực chúc mừng Giáo sư kinh tế, Tiến sĩ khoa học, Nhà giáo ưu tú Nguyễn Thiện Nhân! Hi vọng ông sẽ tiếp tục được giao phó nhiệm vụ quan trọng này (và chỉ nhiệm vụ này) cho đến khi ông về hưu.◄
- Đúng người, đúng việc: PTTg Nguyễn Thiện Nhân làm Trưởng BCĐQG tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ(CP 5-9-13) -- Người đã chết thì không thể lựa chọn.
xem thêm:
nguoibaovequyenloi.com
